Ο Λαρς φον Τρίερ πριν το Δαμάζοντας τα Κύματα, τους Ηλίθιους, το Χορεύοντας στο Σκοτάδι και τα πιο πρόσφατα Ο Αντίχριστος, Melancholia και αρκετές ακόμη ταινίες που προκαλούν, σοκάρουν αλλά κυρίως ευεργετούν τους σινεφίλ, μάς είχε δώσει την τριλογία Europa. Η τριλογία αποτελείται από τα: The Element of Crime (1984), Epidemic (1987) και Europa (1991) (είχε μεσολαβήσει η τηλεταινία Μήδεια το 1988). Πρόκειται για μια ιδιαίτερα δεμένη τριλογία, με ψήγματα μόνο από το περίφημο Δόγμα 95, όπου ο Τρίερ αποτυπώνει την Ευρώπη με ζοφερά και βαλτώδη χαρακτηριστικά, διαβλέποντας ουσιαστικά την εξέλιξη των πραγμάτων αρκετά πριν τον Κριστόφ Κισλόφσκι και τη δική του Τριλογία των Χρωμάτων. Είναι παράδοξο το γεγονός ότι η τριλογία του Τρίερ δεν γνωρίζει την απήχηση της τριλογίας του Κισλόφσκι, ίσως όμως να εξηγείται από το κινηματογραφικό ύφος του Τρίερ και τις τολμηρές σκηνοθετικές αλλά και σεναριακές αποφάσεις που από τότε είναι εμφανείς.

The Element of Crime. Ο ντετέκτιβ Φίσερ καλείται να βρεί τα ίχνη του serial killer Χάρι Γκρέι.

Η τριλογία Europa χαρακτηρίζεται από τη διατύπωση ερωτημάτων και την κατάδειξη των αδιεξόδων της αιωνίως προβληματικής και δυσλειτουργικής Ευρώπης. Τα ερωτήματα αυτά τίθενται μέσω της παλινδρόμησης ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν τόσο σε επίπεδο φόρμας όσο και περιεχομένου. Η Iστορία είναι η δεξαμενή από την οποία ο Τρίερ αντλεί υλικό για να μελετήσει το παρελθόν και τις διακυμάνσεις της δύναμης και της πολιτικής. Από την άλλη πλευρά, αυτή της φόρμας δηλαδή, οι τρείς συγκεκριμένες ταινίες πατούν στέρεα σε αυτό που λέμε μεταμοντέρνος κινηματογράφος, στις αντηχήσεις δηλαδή ειδών , ρευμάτων, υφών μέσα από μια καινούρια (ή και αναμασώμενη) οπτική. Στην περίπτωση αυτής της τριλογίας η οπτική είναι καινούρια, ολόφρεσκη (ίσως ακόμα) και δημιουργική.

Το Στοιχείο του Εγκλήματος (The Element of Crime) ξεκινά με τη διαδικασία ύπνωσης του ντετέκτιβ Φίσερ, ο οποίος ευρισκόμενος στο Κάιρο επιστρέφει μέσω της διαδικασίας αυτής στην Ευρώπη μετά από 13 χρόνια. Καλείται να βρεί τα ίχνη του serial killer Χάρι Γκρέι. Η Ευρώπη είναι ένα μέρος βαλτώδες, απαίσιο και ιλιγγιώδες. Οι άνθρωποί της είναι άνθρωποι χωρίς χαρακτηριστικά, τύποι δηλαδή, που έρπουν στο σώμα της άτυχης γης που πρέπει να συγκρατήσει το βάρος τους. Το υγρό στοιχείο γεμίζει την οθόνη, ο ήχος προσεκτικά σχεδιασμένος, δημιουργεί την ίδια αίσθηση της υγρασίας και της άσκοπης περιπλάνησης.

The Element of Crime. H Ευρώπη είναι ένα μέρος βαλτώδες, απαίσιο και ιλιγγιώδες.

Μονοπλάνα μεγάλης διάρκειας και εφευρετικό μοντάζ συμπλέουν με τεχνικές όπως οι καλοφτιαγμένες διπλοτυπίες και η άψογη απόδοση των υφών. Οι γωνίες λήψης είναι, σε πολλές περιπτώσεις, ανορθόδοξες, υπάρχουν ανάποδα καδραρίσματα και η προοπτική είναι στρεβλή. Ο Τρίερ δίνει τεράστια σημασία στον ήχο της ταινίας με την έννοια της άρθρωσης, του ηχοχρώματος της φωνής, της προφοράς, της εκφοράς του λόγου. Η σκηνογραφία: Δαιδαλώδεις διάδρομοι, υπόγεια, άβυσσοι, γυμνοί τοίχοι, βρώμικες αποθήκες.

The Element of Crime. Μονοπλάνα μεγάλης διάρκειας και εφευρετικό μοντάζ συμπλέουν με τεχνικές όπως οι καλοφτιαγμένες διπλοτυπίες και η άψογη απόδοση των υφών.

Η ταινία κατατάσσεται στα νεονουάρ, μόνο που ο δημιουργός της έχει δώσει σαφή απάντηση για το τι είναι Το Στοιχείο του Εγκλήματος: “Πρόκειται για ένα έγχρωμο φιλμ νουάρ”. Και πώς να εμπιστευθείς τον δημιουργό όταν διατυπώνει μια τέτοια φράση. Γιατί αν κάποιος έρθει αντιμέτωπος με ένα καρέ της ταινίας μπορεί να καταλάβει ότι η ταινία ναι μεν είναι έγχρωμη αλλά δεν είναι αυτό που την χαρακτηρίζει. Είναι ωχρή με ελάχιστες μπλε πινελιές. Ένα αριστούργημα που είναι βουτηγμένο στην ώχρα.

The Element of Crime. Η ταινία είναι ωχρή με ελάχιστες μπλε πινελιές. Ένα αριστούργημα που είναι βουτηγμένο στην ώχρα.

Πολλά χαρακτηριστικά στοιχεία του νουάρ αλλάζουν ριζικά χωρίς όμως κανείς να αγνοεί την καταγωγή της ταινίας. Εδώ, αντί για ασπρόμαυρο φιλμ με έντονο κοντράστ, έχουμε ώχρα και μπλε στοιχεία. Οι βρεγμένοι δρόμοι είναι πλημμυρισμένοι και οι ήρωες σε πολλές περιπτώσεις πρέπει να “κολυμπήσουν”. Η femme fatale δεν είναι μοιραία ενώ ακόμα και τα αρχεία της Γενικής Ασφάλειας, ένα μέρος που στα νουάρ η πρόσβαση για έναν ντετέκτιβ είναι άμεση και προφανής, είναι κάπου μέσα σε μια πλημμυρισμένη άβυσσο, και η πρόσβαση γίνεται με καταδρομικό τρόπο.

Η συνέχεια σε επόμενο άρθρο.

Ανδρέας Άννινος

Leave a comment